Urbanistyka miejska wymyka się kontroli

Zbliżające się wybory samorządowe to prawdopodobnie najlepszy czas, żeby przypomnieć włodarzom miast o tym, jak na ludzką psychikę wpływa konstrukcja miasta, jego układ, rozmieszczenie obiektów użyteczności publicznej oraz skwerów i parków. I jaki może być niebezpieczny wpływ złych konstrukcji miejskich na mieszkających tam ludzi. To prawda, że trudno jest szybko przebudować radykalnie istniejące miasta, ale na pewno małymi krokami bez problemu można byłoby je wszystkie dostosować w sposób optymalny dla przyszłych pokoleń.

Czy naprawdę układ miasta ma znaczenie dla naszego zdrowia? Od dawna o tym wiadomo, a kolejne badania przekonują m.in. o tym, że u wielu osób przenoszących się z małych miejscowości do potężnych aglomeracji bardzo szybko można obserwować pojawiające się początki depresji.

Próby ratowania kondycji i zdrowia ludzkiego w kontekście życia w mieście były podejmowane już od dawna, w tym przez Le Corbusiera, słynnego francuskiego architekta, urbanisty, uważanego za twórcę modernizmu. Le Corbusier zaangażował sporą część swojej pracy w zrozumienie miejskiego organizmu, a część jego wniosków znajdziemy w Karcie Ateńskiej.

Międzynarodowy Kongres Architektury Nowoczesnej (CIAM) uchwalił w 1933 Kartę Ateńską. Jest to dokument, który zachęca do humanizacji przepisów oraz zasad stosowanego w miastach projektowania urbanistycznego. Karta Ateńska jest konkretną, praktyczną w swoich tezach odpowiedzią na zagrożenia płynące z niewłaściwie konstruowanej tkanki miejskiej. Szczegółowo wyjaśnia podział poszczególnych obszarów miejskich ze względu na pełnione przez nie funkcje. Przestrzeń otwarta w mieście powinna sąsiadować z obszarami mieszkaniowymi. Karta postuluje stworzenie zdrowej, bezpiecznej przestrzeni życia dla mieszkańców.

Jednak Karta Ateńska pozostała zaledwie utopią, bo współczesny rozwój aglomeracji miejskich bezustannie wymyka się kontroli. Mieszkanie, podstawowa przestrzeń w której żyją ludzie w mieście, nie jest wcale najważniejszym zagadnieniem w projektowaniu urbanistycznym. Mieszkanie to tylko inwestycja.

Miejsca pracy powinny być rozproszone, ale możliwie blisko od miejsca, w którym mieszka pracownik. Jednak widzimy wdrażaną bezustannie tendencję do skupiania się siedzib firm na wspólnej, niewielkiej części gruntów miejskich.

Stan miejskiej architektury

Człowiek chce żyć wygodnie. Miejsce jego mieszkania, pracy i wypoczynku ma otaczać ładna okolica. Niestety – ładna – czyli subiektywnie odbierana rzeczywistość, która jednym się podoba, a innym nie podoba. Pragnąc więc pięknej przestrzeni, pozbawionej szarości i starości, człowiek morduje miasta.

W jaki sposób można współcześnie mordować metropolie? Takiej zbrodni można dokonać przy użyciu kolorowej, agresywnej elewacji zabijającej architekturę miasta. Karta Ateńska opublikowana pod przewodnictwem Le Corbusiera w 1931 zwracała uwagę na potrzebę uwypuklenia miejskich zabytków. Zalecano przy wznoszeniu budowli respektowanie charakteru i oblicza miasta – przede wszystkim w sąsiedztwie zabytków. Ich otoczenie powinno być przedmiotem szczególnej troski ze względu na samopoczucie mieszkańców współczesnych miast.

Le Corbusier nie był jednak jasnowidzem i nie przewidział, że człowiek współczesny w potrzebie udoskonalania przestrzeni prześcignie najśmielsze postulaty Karty Ateńskiej.

Nie wiedział, że sprawny urzędnik i swawolny właściciel przepoczwarzą rzeczywistość w świat, w którym nic już nie będzie stare. Bo stare jest złe. Może przypominać człowiekowi o śmierci. Dlatego stosujemy gdzie popadnie kolorowe elewacje.

Zobacz: Agresywne elewacje bez fasad

Tymczasem ściana dostojnej kamienicy jest nie tylko dowodem przemijania, ale również żywym świadectwem kultury i historii miasta. Unikalna ściana pokryta styropianem i fosforyzującą elewacją ukryję prawdę o tym, że świat się starzeje, ale również prawdę o tym, jakie były dzieje miasta. Człowiek bez historii jest tymczasem, jak drzewo bez korzeni.

Chora przestrzeń miasta

Miasta przepełniają się ludźmi, chociaż nie są do tego dostosowane. Mike Davis pisał kilkanaście lat temu we wstępie do swojej publikacji Planeta slumsów, że obecnie w miastach mieszka 3, 3 miliarda ludności, czyli więcej, niż cały świat liczył w czasach, kiedy John F. Kennedy zasiadał na fotelu prezydenta USA. Nad chorobą miasta pochyla się serwis DobryStan.pl w artykule Chore życie w mieście.

Mieszkańcy miast nie radzą sobie ze stresem tak dobrze, jak mieszkańcy wsi. Niezależne badania to potwierdzające prowadzone są od lat w wielu miejscach na świecie. Również występowanie zaburzeń lękowych i depresji ma miejsce w mieście o wiele częściej, niż na wsi. Podobno mózg człowieka nadal nie dostosował się do życia w zurbanizowanym środowisku.

Miasto nauczyło się żyć po swojemu. Stało się organizmem, który chociaż jest zintegrowany z ludźmi, to jednak bardzo często pasożytuje na nich. W mieście trudniej jest zachować zdrowie fizyczne i zapewnić sobie komfort psychiczny. Statystyki udowadniają również, że kradzieże i rozboje są dużo bardziej prawdopodobne w miejskich aglomeracjach, niż na wiejskim odludziu.

Próby ratowania człowieka w mieście podejmuje się od wielu lat. Już w 1933 Międzynarodowy Kongres Architektury Nowoczesnej (CIAM) uchwalił Kartę Ateńską. Dokument proponował humanizację przepisów i zasad projektowania urbanistycznego. Karta Ateńska powstałą pod przewodnictwem Le Corbusiera, wybitnego francuskiego architekta, urbanisty, twórcy modernizmu.

Zobacz całość w artykule Chore życie w mieście.

Karta Ateńska

Życie w mieście to specyficzne dostosowanie jednostki ludzkiej to nowych warunków. Specyficzne warunki życia powodują, że człowiek posiada wiele udogodnień, ale ponosi też liczne konsekwencje, które wymusza życie w miejskiej aglomeracji

Miasto to specyficznie ukształtowana jednostka osadnicza. Miasta charakteryzują się dużą intensywnością zabudowy i małą ilością terenów rolniczych. Mieszkańcy miast pracującą na ogół w przemyśle lub usługach pozarolniczych. Ludność zamieszkująca miasta prowadzi specyficzny, miejski styl życia. Miasto to zarazem wygoda i funkcjonalność, jak również olbrzymie zagrożenie dla zdrowia fizycznego i psychicznego jednostki ludzkiej.

W 1933 Międzynarodowy Kongres Architektury Nowoczesnej (CIAM) uchwalił tzw. Kartę Ateńską. Uchwalony dokument zawierał propozycje zasad nowoczesnego projektowania urbanistycznego. Związany był z poczuciem i świadomością zagrożeń, jakie płynęły z miejskiego stylu życia.

Karta Ateńska to odpowiedź na narastające zagrożenie dla człowieka ze strony miasta. Karta omawia rozdzielenie poszczególnych obszarów miasta oraz stworzenie funkcjonalnej i zdrowej przestrzeni życia. Współczesne miasto musi, pamiętając o respektowaniu wolności jednostki, umożliwiać działanie na rzecz zbiorowości miejskiej. Mieszkanie musi być najważniejszym zagadnieniem w projektowaniu urbanistycznym. Z kolei miejsce pracy powinno być możliwie blisko od miejsca zamieszkania. Przestrzenie otwarte miasta muszą przylegać do obszarów mieszkaniowych oraz jako przestrzeń rekreacyjna należeć do całego miasta.

Karta Ateńska powstałą pod przewodnictwem francuskiego architekta, urbanisty, czołowego przedstawiciela międzynarodowego stylu modernistycznego - Le Corbusiera. Na długo przed powstaniem Karty Ateńskiej warunki mieszkalne w wielkich miastach stawały się coraz gorsze dla dużej części ludzi. Początkowo uprzemysłowienie, potem usługi powodowały wzrost zanieczyszczenie środowiska. Ubogie warstwy społeczne ściśnięte były w śródmiejskich dzielnicach. Wiele miast charakteryzowało się zbyt małą powierzchnię mieszkalną na osobę, niewystarczającym dla człowieka nasłonecznieniem, czy występowaniem zarodków chorób. Współczesne miasta nierzadko posiadają zbyt małe ilości zieleni i niedobór urządzeń sanitarnych.

Czytaj cały artykuł Współczesne miasto – ostrzeżenia Karty Ateńskiej.